POMOC WOJENNA
IMPERIUM BRYTYJSKIEGO
DLA POLSKI

w latach II Wojny Światowej


Przepraszam ! Strona w opracowaniu !
Informacji przybywa, ale trudno określić kiedy publikacja będzie ostateczna w treści !

Wpisywane informacje łatwo odnaleźć poprzez ostatnie przypisy (ramka z prawej strony).


Motto :" Wielka Brytania zapłaciła końcową ratę za Lend-Lease z II Wojny Światowej"
Piątek, 29 grudnia 2006 roku 09:42
Sześćdziesiąt jeden lat po zakończeniu Drugiej Wojny Światowej, Wielka Brytania zapłaciła Stanom Zjednoczonym ostatnią płatność za podstawową pomoc udzieloną Zjednoczonemu Królestwu by stawić opór nazistowskiej III Rzeszy.
Brytyjskie Ministerstwo Skarbu zakomunikowało, że w dniu dzisiejszym wypłaciło Stanom Zjednoczonym kwotę 83,25 miliona dolarów USA (42,43 miliony funtów szt.), zamykając rachunek otwarty w 1941 roku."
{8}


W s t ę p

"Wynik wręcz mizerny dały rokowania finansowe, prowadzone z Anglią i Francją przez całe lato . Dla Polski - w sytuacji, grożącej wojną, zadaniem największym i najpilniejszym było dozbrojenie armii; wysiłek, podjęty w tym kierunku bez pomocy zzewnątrz, dać mógłby rezultat stosunkowo nikły, a przy tym - wywołać niebezpieczeństwo inflacji; wobec jednoczesnego stwierdzenia, iż ani Anglia, ani Francja nie mogłyby ze swoich zasobów dostarczyć Polsce gotowego, potrzebnego jej, sprzętu, zwrócono się do Paryża i Londynu z propozycją otwarcia poważniejszych kredytów na cele dozbrojenia, tak, by Polska mogła zarówno rozwinąć produkcję własną, jak i szukać możliwości zakupu sprzętu gdzie indziej zagranicą." {1}
(wytłuszczona czcionka w cytacie od autora publikacji).

Z tego stwierdzenia wybitnego polskiego historyka wyziera mimo wszystko okrutna prawda o władzy okresu międzywojennego. Nie dość, że plan wojny obronnej z III Rzeszą zaczęto przygotowywać dopiero na przedwiośniu 1939 roku, to jeszcze okazało się, że spadkobiercy Piłsudskiego zaniedbali odpowiedniego wyposażenia własnej armii, a produkcję zbrojeniową na potrzeby obronności, produkcję wymagającą budowy wielu nowych zakładów przemysłowych, zamierzano rozwinąć w ciągu kilku miesięcy (!) i za cudze, gdyż pożyczone pieniądze, zaś walczących w walce na śmierć i życie Polaków miał dusić dodatkowo strach przed inflacją odczuwany przez bogatych, zapewne poza linią frontu !


Jakże odmienne postawy, stanowiska, środki zaradcze podejmują nasze nacje : brytyjska i polska, a przede wszystkim tzw. elita ! Gdyż w Anglii, krótko potem, (wrzesień 1940 r.) w okresie gdy Anglia walczyła osamotniona, było jednak zupełnie inaczej !
"Związkowcy odrzucili swoje przywileje, tak jak już odrzucono bogactwo, pozycję i własność." {3}

oraz, na dodatek, kilka zdań tego samego autora o odpowiedzialności państwa (jako organizacji) wobec obywateli w sytuacji wojennej :
"W drodze powrotnej pociągiem podyktowałem list do ministra skarbu, wykładając zasadę, że wszystkie szkody powstałe w wyniku działań nieprzyjaciela muszą zostać pokryte przez państwo i że odszkodowania muszą być wypłacane natychmiast w całości. W ten sposób ciężar zniszczeń wojennych zostałby równomiernie rozłożony na cały naród."
oraz nieco dalej,ten sam Winston S. Churchill ...

"Tłumacząc to w Parlamencie 5 września, powiedziałem : "Jest dla mnie sprawą bardzo bolesną widzieć - czego doświadczyłem w czasie moich ostatnich podróży po kraju - jak brytyjski dom czy przedsiebiorstwo legły w gruzach, zniszczone przez ogień nieprzyjaciela, i obserwować jak bez przekonania zapewniamy, że robimy wszystko, aby rozłożyć ten ciężar, by wszyscy partycypowali w kosztach. Zniszczenie mienia spowodowane działaniami nieprzyjaciela należy rozpatrywać na zupełnie innym gruncie prawnym niż pozostałe straty czy zniszczenia wojenne, ponieważ państwo podjęło się zadania obrony życia i własności swoich poddanych przed agresją z zewnątrz.(wytłuszczenie w tekście - red.)" {4} I tak, tam w Anglii było !

Wracając do tematu; na dodatek mrzonki przedwrześniowej władzy spełzły na niczym, o czym niżej :

"W wyniku ostatecznym, po mozolnych rokowaniach, uzyska Polska zamiast 60 milionów funtów, o które zabiegała, tylko 8 milionów, i to w ramach brytyjskiego kredytu eksportowego, a więc na zakup sprzętu i surowców na brytyjskim rynku; i uzyskana kwota była zbyt nikła do potrzeb, i możliwości zakupu bardzo ograniczone, Anglia bowiem w tym okresie nie miała sprzętu do zbycia (36)." {2}

Te zabiegi o uzyskanie kredytów zagranicznych, zwłaszcza finansowych, niemateriałowych dzisiaj zdumiewają. Polska w tym czasie posiadała rezerwy finansowe w złocie o wartości przewyższającej co najmniej dwukrotnie wartość przyznanych kredytów zagranicznych z Wielkiej Brytanii i Francji; złota, które z nadejściem wojny stawało się zbytecznym ciężarem, kłopotem i wymagało specjalnych przygotowań do ewentualnej ewakuacji polskiego złota;{5}, potem, po ewakuacji, te zapasy złota stały się przyczyną dochodzeń oraz pomówień we Francji,{6}, by w końcu, pozostały w rękach wroga (?), gdyż jak nazwać lojalnych rządowi Petaina (który zawarł rozejm z Niemcami i podpisał kapitulację z Niemcami) żołnierzy francuskich ?{7}
W efekcie, kłopotliwe zapasy złota, których nie sprzedano we właściwym czasie, nie przyniosły społeczeństwu polskiemu najmniejszej korzyści w całym okresie trwania II Wojny Światowej stając się dodatkowo narzędziem nacisku w polityce względem Polski !

Największa grupa polskich żołnierzy trafiła do Wielkiej Brytanii na podstawie porozumień zawartych w gorączkowej atmosferze zbliżającej się katastrofy, po klęsce Francji. Ich wyjazdu do Wielkiej Brytanii nikt nie przewidywał, nie planował, w wariantach planów wojennych. Niewielka grupa polskich marynarzy i lotników na szkolenie przybyła do Wielkiej Brytanii zgodnie z umowami sojuszniczymi, znacznie wcześniej - we wrześniu, w listopadzie 1939 r. Żołnierze wojsk lądowych mieli tam dotrzeć dopiero w wyniku katastrofy Francji :

"Lecz Zaleski wyzbywał się już złudzeń. Pozostało mu tylko porozumieć się bezzwłocznie z ambasadorem Kennardem i poprosić go o zawiadomienie jego rządu. Odpowiednią depeszę wysłano też do ambasadora polskiego w Londynie. Szef polskiej misji wojskowej, płk Mitkiewicz, konferował tam tegoż popołudnia z przedstawicielem dowództwa brytyjskiego i mówił mu o konieczności wykonania , w razie katastrofy, ewakuacji do Wielkiej Brytanii żołnierzy polskich. Brytyjczycy odnieśli się do tej propozycji przychylnie i ze zrozumieniem. Ale nie była to jeszcze propozycja oficjalna; cóż pomyślano by o wojsku, które opuszcza w potrzebie walczącego sojusznika ? W każdym razie Brytyjczycy wyrazili uznanie dla determinacji Polaków, nie zamierzających poddawać się razem z Francją. " {9}
Zamierzenie ewakuowania z Francji do Wielkiej Brytanii polskich żołnierzy nie było zadaniem łatwym, gdyż oznaczało to, że wojsko polskie będzie dalej walczyć, a to budziło obawy Francuzów o naruszenie postanowień rozejmu pomiędzy rządem kapitulującej Francji a władzami III Rzeszy. Toteż nie obyło się bez interwencji Winstona S. Churchill'a u premiera Francji Reynaud'a (bezskutecznej) {10} oraz przeszkód dyplomatycznych {11} oraz wojskowych {12} ze strony francuskiej.
Starano się ocalić maksimum armii, wyposażenia oraz sprzętu. Oprócz ewakuacji żołnierzy polskich z Francji do Wielkiej Brytanii, kapitulacja Francji spowodowała konieczność ewakuacji polskich jednostek w Afryce, na Bliskim Wschodzie z terytoriów francuskich do kolonii brytyjskich. Np. "Przygotowano rozkaz radiowy dla jednostek odciętych na froncie, by w żadnym wypadku nie wykonywały francuskich rozkazów o kapitulacji, w ostateczności zaś, po zniszczeniu broni i sprzętu, przebijały się grupkami lub nawet pojedyńczo do portów i dalej, do Wielkiej Brytanii; część rozkazu przeznaczona dla Brygady Karpackiej wzywała płka Kopańskiego, by przeszedł z Syrii do Palestyny choćby z użyciem siły. Jeszcze tej samej nocy rozkaz ten został nadany w trzech językach przez BBC i radiostację brytyjskiego Ministerstwa Wojny, a także skierowany do admiralicji dla zawiadomienia wszystkich statków polskiej floty handlowej." {13}

22 czerwca 1940 roku delegacja francuska podpisała zawieszenie broni z Niemcami. Na terytorium Francji pozostało kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy oraz uciekinierów, kilkanaście tysięcy żołnierzy internowano w Szwajcarii.

Na Wyspy Brytyjskie przedostało się kilkanaście tysięcy Polaków, w większości żołnierzy. Wg różnych danych było to :
::1:: "Do dnia 26 czerwca wylądowało na wyspach brytyjskich 12.612 żołnierzy polskich;"
::2:: "Sztab Główny podawał jako wynik ewakuacji 5.925 oficerów i 17.619 szeregowych;"
::3:: "Sikorski na posiedzeniu Rady Ministrów 11.VII.1940 mówił jednak tylko o 16.324 wyewakuowanych (w tym 4.997 oficerów). " {14}

Ponieważ na terenie Wielkiej Brytanii znajdowała się już od 1939 r. spora grupa marynarzy Polskiej Marynarki Wojennej (około 150 oficerów oraz 1.500 marynarzy) oraz podobnie liczebnie grupa lotników (250 oficerów oraz 2.000 podoficerów i szeregowych), a także na terenach terytoriów zamorskich Imperium Brytyjskiego znajdzie się ocalała Brygada Karpacka, licząca ponad 500 oficerów oraz 1.500 szeregowych {15}, więc krótko po upadku Francji cała armia polska liczyła około 23 tys. żołnierzy.
Wkrótce stan ten powiększy się o uciekinierów z obozów jenieckich w Rumunii i na Węgrzech (około 2.000) oraz tych, którzy po upadku Francji przedostali się do Wielkiej Brytanii poprzez Hiszpanię i Portugalię (również około 2.000 żołnierzy).

Wg Pobóg-Malinowskiego ogólny stan polskich sił zbrojnych 18 lipca 1940 roku wynosił 30.447 ludzi.

W liczbie tej : Brygada Karpacka stacjonująca w Palestynie oraz jednostki morskie i lotnicze, przebywające w Anglii od jesieni 1939 roku. {16}

Aby zapewnić wyżywienie, zaopatrzenie oraz uzbrojenie dla tej liczby wojska na terytorium obcego państwa, rząd gen. Władysława Sikorskiego, rząd polski pozbawiony dochodów ( z podatków - nie mogły być zbierane na polskim terytorium pod okupacją niemiecką czy radziecką), pozbawiony zasobów kapitałowych, jak chociażby złota (o czym wyżej), pozostawionego we Francji, a potem przetransportowanego przez Francuzów do Senegalu; dokonał bez mała cudu zapewniając pełne zaopatrzenie i uzbrojenie kilkudziesięciu tysiącom polskich żołnierzy poprzez zawarcie 5 sierpnia 1940 roku umowy z rządem Wielkiej Brytanii.
Umowa ta, "gwarantująca pieniężną i techniczną pomoc Anglii dla odtworzenia i rozbudowy polskich sił zbrojnych, suwerennych, bo tylko operacyjnie podporządkowanych naczelnemu dowództwu brytyjskiemu; strona angielska ofiarowywała przy tym swoją pomoc polityczną w przewidywanych rokowaniach z rządem kanadyjskim o utworzenie w Kanadzie "bazy rekrutacyjnej ", tam bowiem było jedyne dostępne źródło żywych sił. " {17}
Stało się to w atmosferze nadciągającej powietrznej ofensywy niemieckiej, która rozpoczęła się 8 sierpnia 1940 i trwała do końca października tegoż roku, a nazwano ją "bitwą o Anglię". Dla Anglii ocalałe resztki polskiego wojska w tej sytuacji stanowiły cenną pomoc, obejmując m.in. odcinek obrony przeciwdesantowej na wschodnim wybrzeżu Szkocji w okolicy Rosyth. {18}

"W oparciu o umowę z 5 sierpnia podjęto wysiłek organizacyjny. Najłatwiej, dzięki szczęśliwszemu wynikowi ewakuacji z Francji - poszło na odcinku lotnictwa; w ciągu kilku miesięcy, do kwietnia 1941, stworzono 8 dywizjonów myśliwskich i 4 bombowe; dla otwierających się tu, a także na odcinku marynarki, szerszych możliwości brakowało ludzi. O wiele trudniej było stworzyć korpus w Szkocji (brygada kawalerii, brygada strzelców, zawiązek brygady czołgów, oddziały artylerii, saperów, łączności)."{19}
Z angielsko-szkockiej perspektywy największym zagrożeniem dla planu odtworzenia Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, wojska polskiego, był brak dopływu nowych żołnierzy na uzupełnienia (o czym przy przypisie 17-tym), przy jednoczesnym dużym odsetku żołnierzy starszych wiekiem, schorowanych, wyczerpanych.

Był to powód pierwszej wizyty generała Sikorskiego w Ameryce, która odbyła się w okresie od 1 kwietnia do 12 maja 1941 r. Efekty tej wizyty były mierne, gdyż wprawdzie w Kanadzie, oprócz podpisania deklaracji o wzajemnej przyjaźni oraz pomocy, zezwolono na stworzenie dwóch polskich obozów oraz werbunek ochotników, ale zgody na werbunek ochotników w Stanach Zjednoczonych od prezydenta USA - Franklina Delano Roosevelt'a - nie uzyskał.
Ponieważ od marca 1941 roku w USA funkcjonowała Ustawa o Pożyczce i Dzierżawie (Lend-Lease Act), gen. Sikorski starał się uzyskać prawo do bezpośredniego korzystania z dostaw objętych Lend-Lease Act. Premier w rozmowie z prezydentem USA w dniu 8 kwietnia 1941 roku w Waszyngtonie eksponował ludobójstwo niemieckie, zwłaszcza w gettach i w odniesieniu do Żydów polskich, wyniszczanie intelektualistów, oraz m.in. fakt, że Polska walczy z Niemcami także i na własnej ziemi, w warunkach o wiele trudniejszych niż gdzie indziej. Była też mowa o planie gen. Sikorskiego dotyczącego powołania federacji europejskiej, a więc czegoś na podobieństwo dzisiejszej unii europejskiej.W odpowiedzi usłyszał od prezydenta Roosevelta, że nie chce on być arbitrem między rządem brytyjskim i polskim i zalecał uzgodnić polskie potrzeby z rządem brytyjskim, i ostatecznie przyrzekł dostarczyć ekwipunek i sprzęt ćwiczebny dla mających powstać w Kanadzie obozów.{20} oraz {21}

Na marginesie sprawy werbunku ochotników trzeba stwierdzić, że dała ona wynik wręcz kompromitujący. Wg danych amerykańskich tylko w USA przebywało w tym czasie 442.551 obywateli polskich. W efekcie akcji werbunkowej do wojska polskiego zgłosiło się z USA i Kanady zaledwie 722 ludzi ! {22} W dużej mierze był to skutek obu katastrof : z września 1939 oraz czerwca 1940 we Francji.

Efektem polskiego działania (przecież także Ignacego Paderewskiego, przebywającego od listopada 1940 w Ameryce; ambasadora Polski w USA - Jana Ciechanowskiego oraz innych osób) stało się podpisanie układu polsko-amerykańskiego w zakresie dostaw "Lend and Lease" w Waszyngtonie, lecz dopiero w lipcu 1942 roku ! Układ ten podpisali : ze strony amerykańskiej - Cordell Hull, oraz ze strony polskiej, ambasador Polski - Jan Ciechanowski. {23}
Skutkiem zawartego układu Polska otrzymała dostawy uzbrojenia i wyposażenia bezpośrednio od Stanów Zjednoczonych.
Wykaz tych dostaw dostępny jest w nin. publikacji za odsyłaczem wraz z niezbędnymi wyjaśnieniami, komentarzami, załącznikami.

Dostawy te nie są przedmiotem rozważań na niniejszej stronie. Podane niżej wykazy, dokumenty dotyczą tylko i wyłącznie dostaw uzbrojenia, wyposażenia, zaopatrzenia, a także środków finansowych, które Polska otrzymała od Wielkiej Brytanii !

Brytyjskie fundusze finansowe w ramach pomocy dla Polski

Nieliczne publikacje poruszają problem najbardziej istotny, a mianowicie : Ile to wszystko kosztowało ?
Problem ten także wytrwale bada polski badacz, zamieszkały od wielu lat w Wielkiej Brytanii - profesor Jan Ciechanowski, który przystał na powołanie go na wiceprzewodniczącego polskiej części Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej do Spraw Dokumentacji Działalności Polskiego Wywiadu w II Wojnie Światowej i Jego Współdziałania z Wywiadem Brytyjskim; kuzyn, jak się okazuje, byłego polskiego ambasadora w USA w okresie II Wojnie Światowej - Jana Ciechanowskiego, którego nazwisko pojawia się często w tej publikacji.
Jeszcze inny Jan Ciechanowski, o drugim imieniu Stanisław, z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w listopadzie 2000 roku powołany został na sekretarza tej Komisji, członka Komisji. Jan Stanisław Ciechanowski sporządził obszerny referat z prac i ustaleń Komisji, w którym, w rozdziale "Ustalenia" m.in. czytamy :

"W roku 1940 polski wywiad nawiązał oficjalną współpracę z Secret Intelligence Service. Podpisano odpowiednią umowę, której treść wynikała ze szczególnego statusu polskiego rządu emigracyjnego wśród innych rządów na emigracji. [....] Nie możemy zapominać, że wywiad polski działał za pieniądze angielskie, co powodowało choćby to, że SIS miała skłonność traktowania polskiego wywiadu jako części swej agentury. Wiąże się to z faktem, że polski wywiad nie byłby w stanie ani opłacić ani skonsumować takich informacji. Przykładowo na działalność wyłącznie placówek terenowych polskiego Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza (poza Polską) wydano w 1943 r. - 204 tys. funtów, w 1944 - 328 tys., a w 1945 planowano - 252 tys. Brytyjczycy opłacali budżet wywiadu Armii Krajowej - kwartalnie 1-2 mln USD. W całym 1943 na całą AK Oddział VI SNW przekazał 10 mln USD." {26}
(Pogrubiony tekst - od autora).

Nie mogę się powstrzymać od podania w tym miejscu podsumowania części wysiłku finansowego Brytyjczyków na rzecz Polski i Polaków, tym cenniejszego, że kierowanego bezpośrednio na terytorium Polski (zrzuty spadochronowe oraz 3 lądowania samolotów na terytorium okupowanej Polski). Nie wiem na ile prawdziwe jest to podsumowanie oraz na podstawie jakich dokumentów go dokonano, ale jego Autor, Andre Zbiegniewski podaje, cytuję : "... 35 000 000 dolarów, 20 000 000 Reichsmarek, 41 000 000 złotych oraz 590 ton zaopatrzenia." {44}

Częściowym potwierdzeniem tej informacji jest inna, zawarta w publikacji internetowej ppłk. w stanie spoczynku Strefana Starba Bałuka, który w artykule pt."CICHOCIEMNI - SPADOCHRONIARZE ARMII KRAJOWEJ" na stronach WWW Instytutu Pamięci Narodowej podał, że ogółem przewieziono, cytuję :
::: 26.299.375 dolarów USA w papierach i w złocie
::: 1.755 funtów brytyjskich w złocie
::: 3.578.000 marek niemieckich
::: 40.869.800 złotych (pieniądze okupacyjne - "młynarki"

Jak widać pomiędzy informacjami występuje spora rozbieżność (ok. 6.000.000 dolarów USA oraz ok. 16,5 miliona Reichsmarek (olbrzymia kwota !)).
Pułkownik Bałuk to przypuszczalnie Cichociemny ppor. Stefan BAŁUK pseudonim "Starba", który w nocy z 9 na 10 kwietnia 1944 r. w składzie Ekipy XXXIX o kryptonimie "WELLER 2" wylądował na spadochronie pod Tłuszczem po długim locie z Wielkiej Brytanii, więc przypuszczalnie posiadający informacje zebrane od kolegów - Cichociemnych.
Nie wiadomo, czy informacja płk. Stefana Starba Bałuka uwzględnia pieniądze utracone w czasie katastrof samolotów, zestrzeleń samolotów, zagubienia ukrytych pasów etc. czy też jest to suma walut, które przekazano do KG AK.
Jednocześnie płk. Bałuk podał bardzo interesującą wiadomość, którą cytuję w całości : "Sprzęt bojowy był zrzucany w specjalnych zasobnikach /conteinerach/ natomiast pieniądze okupacyjne /"młynarki"/, notabene produkowane w Anglii w ilości 40.869.800 były zrzucone w paczkach ze spadochronem. Natomiast walutę i dewizy przewozili cichociemni w specjalnych pasach na sobie." {51} Informacja uzyskana w styczniu 2010 r.

Natomiast wymienione w referacie Jana Stanisława Ciechanowskiego kwoty uwzględnione będą w całościowym zestawieniu.
Nie zaszkodzi przy okazji wspomnieć, że w tymże referacie jego autor wspomina o tym, czego m.in. poszukiwali badacze obu krajów, pisząc na ten temat :

" Istnieje duża ilość poszlak wskazujących, że przynajmniej część tej dokumentacji mogła się zachować. Przykładowo, w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie-Rembertowie udało się odnaleźć protokół zdawczo-odbiorczy Wydziału Wywiadowczego Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza z przełomu 1943/1944, gdzie wyliczone zostały wszystkie przekazywane tzw. dossiers. Trudno sobie wyobrazić, że zniszczono takie teczki jak: "Współpraca z Amerykanami", "Współpraca z Francuzami", "Współpraca z ZSRR", czy też dossiers specjalne: "Fałszywa gra Sowietów", "Fałszywa gra Czechów", "Katyń", "Konferencje w Teheranie i Kairze"; akta wszystkich Ekspozytur, akta wszystkich Attachatów Wojskowych, kartoteki: oficerską, agentów (numerowa, pseudonimowa, nazwiskowa), osób różnych, kartoteki osobne poszczególnych referatów Wydziału Wywiadowczego, całą korespondencję z Anglikami, liczne kartoteki referatu KW (kontrwywiad), dokumentację sprawy karnej kpt. Romana Czerniawskiego, słynnego "Brutusa" oraz dossier specjalne KW obejmujące takie nazwiska, jak: Rydz-Śmigły, Dunderdale, Matuszewski, Beck, Skinder, Berling, Niezbrzycki, Rettinger oraz organizacje: Muszkieterowie, czy też Związek Patriotów Polskich. " {27}

Powyższą informację zamieszczam, gdyż, jak się okazuje, wzbudza ona duże zainteresowanie i chociaż nie jest bezpośrednio związana z tematem publikacji, daje udokumentowany obraz tego, czym się zajmowano w Oddziale II Sztabu Naczelnego Wodza.


D o s t a w y

Można przypuszczać, że wyposażenie i uzbrojenie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, w tym Armii Polskiej na Wschodzie pochodziło w większości z dostaw brytyjskich. Jeśli uwzględnić straty i uzupełnienia strat, wymiany umundurowania etc. można będzie w przybliżeniu ustalić wielkość dostaw brytyjskich.

Armia Polska na Wschodzie

5 KRESOWA DYWIZJA PIECHOTY

Utworzona w marcu 1943 r. na bazie 5 DP w ZSRR 5 Kresowa Dywizja Piechoty etatowo liczyła 820 oficerów i 13.626 podoficerów i szeregowych. Jej organizacja była wzorowana na organizacji brytyjskiej.{24}. Stan etatowy oddziałów, pododdziałów 5 KDP oraz ich uzbrojenie było następujące :

::1 :: dwie brygady piechoty (5. Wileńska oraz 6. Lwowska)
:::a::: 5. Wileńska Brygada Piechoty w składzie :
::::13 Wileński Batalion Strzelców "Rysiów" - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
::::14 Wileński Batalion Strzelców "Żbików" - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
::::15 Wileński Batalion Strzelców "Wilków" - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
:::b::: 5. Lwowska Brygada Piechoty w składzie :
::::16 Lwowski Batalion Strzelców - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
::::17 Lwowski Batalion Strzelców - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
::::18 Lwowski Batalion Strzelców - 39 oficerów oraz 744 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie i wyposażenie piechoty dywizyjnej :
::: 7.294 karabiny
::: 4.775 pistoletów maszynowych
::: 813 karabinów maszynowych
::: 161 PIAT-ów (granatników przeciwpancernych)
::: 824 rewolwery
::: 12 działa przeciwpancernych 6-funtowe (?) artylerii organicznej
::: 24 moździerze 3-calowe(?) artylerii organicznej
::: 52 samochody pancerne - można przypuszczać, uzbrojone w km
::: 63 wozy opancerzone
::: 120 pojazdów rozpoznawczych
::: 300 samochodów ciężarowych
::2 ::Oddziały i pododdziały dywizyjne :
::::4 Kresowy Pułk Artylerii Lekkiej - 50 oficerów oraz 679 podoficerów i szeregowych
::::5 Kresowy Pułk Artylerii Lekkiej - 50 oficerów oraz 679 podoficerów i szeregowych
::::6 Kresowy Pułk Artylerii Lekkiej - 50 oficerów oraz 679 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie i wyposażenie pułków artylerii lekkiej :
::: 72 działa 25-funtowe - łącznie 216 dział 25-funtowych

:::: 5 pułk artylerii przeciwpancernej - 39 oficerów oraz 611 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie i wyposażenie pułku artylerii przeciwpancernej :
::: 32 działa 6-funtowe
::: 16 dział 17-funtowych

:::: 5 pułk artylerii przeciwlotniczej - 50 oficerów oraz 855 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie i wyposażenie pułku artylerii przeciwpancernej :
::: 54 działka kalibru 40 mm

:::: 15 Pułk Ułanów Poznańskich (pułk rozpoznawczy) - 44 oficerów oraz 808 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie pułku rozpoznawczego :
::: 8 dział 6-funtowych
::: 4 moździerze 3-calowe

:::: 5 Kresowy Batalion ciężkich karabinów maszynowych - 32 oficerów oraz 708 podoficerów i szeregowych
Uzbrojenie batalionu ciężkich karabinów maszynowych :
::: 36 ciężkich karabinów maszynowych
::: 16 moździerzy 4,2-cala
::2 :: oraz pododdziały i służby dywizyjne :
::: batalion saperów
::: batalion łączności
::: szwadron żandarmerii
::: pododdziały zaopatrzenia i transportu
::: służba zdrowia
::: służba materiałowa
::: służba sprawiedliwości oraz sąd polowy {25}
a w okresie późniejszym, w czasie walk we Włoszech, dodatkowo weszła w skład 5 KDP świeżo sformowana m.in. z dużą ilością dezerterujących z Wehrmachtu Polaków
:::c::: 4. Wołyńska Brygada Piechoty w składzie :
::::10 Wołyński Batalion Strzelców - .. oficerów oraz ... podoficerów i szeregowych
::::11 Wołyński Batalion Strzelców - .. oficerów oraz ... podoficerów i szeregowych
::::12 Wołyński Batalion Strzelców - .. oficerów oraz ... podoficerów i szeregowych
::: ..... karabiny
::: ..... pistoletów maszynowych
::: ... karabinów maszynowych
::: ... PIAT-ów (granatników przeciwpancernych)
::: ... rewolwery
::: ... działa przeciwpancernych 6-funtowe (?) artylerii organicznej
::: ... moździerze 3-calowe(?) artylerii organicznej
::: .. samochody pancerne - można przypuszczać, uzbrojone w km
::: .. wozy opancerzone
::: .. pojazdów rozpoznawczych
::: ... samochodów ciężarowych


3. DYWIZJA STRZELCÓW KARPACKICH
Utworzona w .............. 3. Dywizja Strzelców Karpackich etatowo liczyła .... oficerów i ...... podoficerów i szeregowych.
Stan etatowy oddziałów, pododdziałów 3. DSK oraz ich uzbrojenie było następujące :

::1 :: ................................................


7. ZAPASOWA DYWIZJA PIECHOTY
Utworzona w Włoszech 7. Zapasowa Dywizja Dywizja Piechoty liczyła .... oficerów i ...... podoficerów i szeregowych.
Stan etatowy oddziałów, pododdziałów 7. DP oraz ich uzbrojenie było następujące :



Pierwsza Samodzielna Kompania COMMANDO

O sformowaniu tej jednostki - w części dotyczącej Armii Polskiej na Zachodzie w Wielkiej Brytanii (niżej).
Jak wspomniano, 1. Samodzielna Kompania Commando od 13 września 1943 r. dyslokowała się z terenu Wielkiej Brytanii na front włoski poprzez Algier, dokąd dotarła 23 września 1943 r. W Algierze Kompania przebywała do początku listopada 1943 r. Także w Algierze nastąpiło dozbrojenie i doposażenie.
W chwili wyjazdu z Algieru do Włoch 1. Samodzielna Kompania Commando posiadała następujące uzbrojenie i wyposażenie :
::: 35 pistoletów
::: 38 karabinów
::: 2 karabiny wyborowe
::: 12 pistoletów maszynowych (tommy-gun)
::: 5 lekkich karabinów maszynowych BREN
::: 1 PIAT (granatnik przeciwpancerny)
::: 4 granatniki (garłacze) - przypuszczalnie 2-calowe
::: 2 moździerze (przypuszczalnie 3-calowe)
::: 86 noży szturmowych
::: 1 samochód ciężarowy, 3-tonowy "Dodge";
::: 1 samochodów "Willys";
::: 2 motocykle "Ariel";{34}
Skład etatowy 1. Samodzielnej Kompanii Commando to :
:: pluton dowodzenia
:: 1 pluton
:: 2 pluton
Łącznie etatowo : 5 oficerów, 81 podoficerów i szeregowców.{35}
Wspomnieć trzeba, że komandosi polscy, wyekwipowani wg etatu brytyjskiego, byli wyposażeni znacznie lepiej niż pozostali żołnierze (także oficerowie) Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. "Karta mundurowa" komandosa, o której wspomina Mirosław Derecki, zawiera aż 102 pozycje wyposażenia mundurowego, w tym unikalne pozycje jak np. toggle-rope czyli przyrząd-linę indywidualną ! {36}
Jako ciekawostkę dodam, że od przybycia 1 skomp. commando do Włoch, w kompanii przebywał przez około 2 m-ce rotmistrz Andrzej Bohomolec, żeglarz z jachtu "Dal", który w latach 30-tych XX wieku przeżeglował Atlantyk, kawaler Virtuti Militari za walki w Tobruku, fundator (w latach 70-tych XX-wieku) przepięknego, majolikowego ołtarza-kapliczki w bazylice NMP w Gdańsku.{37}

Szlak bojowy tej najmniej znanej, tajemniczej polskiej jednostki bojowej to od 14 grudnia 1944 roku : okolice rzeki Sangro (u podnóża łańcucha górskiego na którym leży Monte Cassino, ale na wschód) i miejscowości Ateletta, Pescopennataro, następnie przerzut na lewy odcinek frontu, na zachód od Monte Cassino, nad rzekę Garigliano, do m. Villa Litterno, 20 km na północ od Neapolu i forsowanie rzeki Garigliano; przejście pod rozkazy 2 Korpusu Polskiego (4-04-1944 r.) i od 14 maja 1944 r. walki o Monte Cassino w szeregach 5. KDP, w tym o Wzgórze Anioła śmierci, następnie walki nad Adriatykiem o Ankonę i okolice we współdziałaniu z 2. Brygadą Pancerną.
Zakończenie szlaku bojowego 1. Samodzielnej Kompanii Commando nastąpiło dnia 3 sierpnia 1944 r. i miało związek z jej przeformowaniem z dniem 15 sierpnia 1944 r. w Batalion Komandosów {38}, o późniejszej nazwie (patrz niżej)

2. Baon Komandosów Zmotoryzowanych {39}

Samodzielna jednostka powstała w San Basilio (baza 2 Korpusu pomiędzy Tarentem a Bari) na mocy rozkazu dowódcy 2 Korpusu z dnia 15 sierpnia 1944 r. poprzez rozwinięcie 1. Samodzielnej Kompanii Commando. Do jednostki wcielono ochotników, w tym byłych jeńców, żołnierzy Wojska Polskiego oraz Armii Krajowej oswobodzonych z obozów jenieckich, Polaków - robotników przymusowych oraz jeńców - żołnierzy Wehrmachtu, dezerterów z Wehrmachtu narodowości polskiej. Spora część tych żołnierzy służyła przedtem krótko w 7. Dywizji Piechoty 2 Korpusu.

Proces szkolenia i przygotowywania batalionu (baonu) do działań bojowych zakończył się 7 kwietnia 1945 roku wyjazdem na front w okolice Bolonii, gdzie 2. baon {40} podporządkowany został 2. Brygadzie Pancernej i gdzie toczył ciężkie walki w dniach 17 - 21 kwietnia 1944 r. o Bolonię. 29 kwietnia 1945 roku podpisano kapitulację oddziałów hitlerowskich we Włoszech, a z dniem 11 maja 1945 r. 2. Baon Komandosów Zmotoryzowanych znalazł się nad Adriatykiem w m. Porto Civitanova.
W dniu 1 września 1944 r. organizacja 2. Baonu Komandosów przedstawiała się następująco :
::: dowództwo baonu - 6 oficerów
::: kompania ciężka (wsparcia)
::: 1. kompania
::: 2. kompania
::: 3. kompania {41}
i ulegał licznym zmianom. {42}
Stan osobowy 2 Baonu Komandosów Zmotoryzowanych zmieniał się wielokrotnie w okresie 3 miesięcy, i tak :
- 1 września 1944 r. - 18 oficerów i 236 podoficerów i szeregowców;
- 30 października 1944 r. - 20 oficerów i 363 podoficerów i szeregowców;
- 15 listopada 1944 r. - 21 oficerów i 424 podoficerów i szeregowców;
- 31 grudnia 1944 r. - 34 oficerów i 831 podoficerów i szeregowców; {43}
Uzbrojenie i wyposażenie 2. Baonu Komandosów Zmotoryzowanych było następujące :
::: ... transportery opancerzone, gąsienicowe scout-carrier
::: ... samochody opancerzone
::: ... samochody terenowo-osobowe "Bantam", Willys
::: ... pistoletów
::: ... karabinów
::: ... karabiny wyborowe
::: ... pistoletów maszynowych (tommy-gun)
::: ... lekkich karabinów maszynowych BREN
::: ... PIAT (granatnik przeciwpancerny)
::: ... granatniki - przypuszczalnie 2-calowe
::: ... moździerze (przypuszczalnie 3-calowe)
::: ... noży szturmowych

UWAGA ! OPRACOWANIE W TOKU ! DANE W OPRACOWANIU !


Armia Polska na Zachodzie Europy (Wlk.Brytania)
Gromadząc zapisy dotyczące ilości uzbrojenia przekazanego Polsce przez Zjednoczone Królestwo doszedłem do wniosku, że na razie nie jest możliwe całościowe zestawienie środków przekazanych do dyspozycji Polski, między innymi z tej przyczyny, że oddziały i związki taktyczne zmieniały swoje nazwy i cele działania w czasie pobytu na terenie Wielkiej Brytanii. Przyjąłem, że do wstępnego szacunku ogromu dostaw wystarczy (na razie) uzbrojenie i wyposażenie polskich jednostek, które wzięły udział w walkach z hitlerowską III Rzeszą.


1. SAMODZIELNA BRYGADA SPADOCHRONOWA

Jednostka powstała na terenie Wielkiej Brytanii z 4. Brygady Kadrowej Strzelców, która 23 września 1941 roku (dzień święta brygadowego) została przeformowana w 1. BRYGADĘ SPADOCHRONOWĽ, {28} by poźniej, 20 października 1942 roku rozkazem Naczelnego Wodza gen. Sikorskiego, po powiększeniu etatu brygady o dodatkowe pododdziały umożliwiające samodzielną walkę, przyjąć nazwę 1.SAMODZIELNEJ BRYGADY SPADOCHRONOWEJ.
Dowódcą 1. SBSpadochr. był generał brygady Stanisław SOSABOWSKI.
Etatową organizację, stany osobowe oraz uzbrojenie i wyposażenie 1. SBSpadochr. przedstawia zestawienie poniżej.
:::: Kwatera Główna w składzie :
::: dowództwo i sztab
::: pluton żandarmerii
::: pluton ochrony sztabu
::: drużyna wywiadu obronnego
::: sąd polowy
::: poczta polowa
::: kapelan
o łącznym składzie 161 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 79 rewolwerów;
:: 30 kbk;
:: 82 pistolety maszynowe;
:: 3 lkm "Bren";
:: 2 granatniki ppanc. PIAT;
:: 4 samochody ciężarowe;
:: 2 samochody osobowe;
:: 7 samochodów "Willys";
:: 6 motocykli;
:: 17 rowerów;
:::: 1. Batalion Spadochronowy w składzie :
::: kompania dowodzenia
:: pluton gospodarczy;
:: pluton łączności;
:: pluton broni ciężkiej;
::: 1. kompania strzelecka
::: 2. kompania strzelecka
::: 3. kompania strzelecka
o etatowym składzie 613 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 79 rewolwerów;
:: 600 kbk;
:: 600 pistoletów maszynowych;
:: 27 lkm "Bren";
:: 18 granatników ppanc. PIAT;
:: 6 moździerzy 3-calowych;
:: 27 granatników 2-calowych;
:: 10 radiostacji (typ nr 18);
:: 5 radiostacji (typ nr 22);
:: 45 radiostacji (typ nr 36);
:: 5 samochodów ciężarowych;
:: 10 samochodów "Willys";
:: 5 motocykli;
:: 20 rowerów;
:::: 2. Batalion Spadochronowy w składzie :
::: kompania dowodzenia
:: pluton gospodarczy;
:: pluton łączności;
:: pluton broni ciężkiej;
::: 1. kompania strzelecka
::: 2. kompania strzelecka
::: 3. kompania strzelecka
o etatowym składzie 613 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 79 rewolwerów;
:: 600 kbk;
:: 600 pistoletów maszynowych;
:: 27 lkm "Bren";
:: 18 granatników ppanc. PIAT;
:: 6 moździerzy 3-calowych;
:: 27 granatników 2-calowych;
:: 10 radiostacji (typ nr 18);
:: 5 radiostacji (typ nr 22);
:: 45 radiostacji (typ nr 36);
:: 5 samochodów ciężarowych;
:: 10 samochodów "Willys";
:: 5 motocykli;
:: 20 rowerów;
:::: 3. Batalion Spadochronowy w składzie :
::: kompania dowodzenia
:: pluton gospodarczy;
:: pluton łączności;
:: pluton broni ciężkiej;
::: 1. kompania strzelecka
::: 2. kompania strzelecka
::: 3. kompania strzelecka
o etatowym składzie 613 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 79 rewolwerów;
:: 600 kbk;
:: 600 pistoletów maszynowych;
:: 27 lkm "Bren";
:: 18 granatników ppanc. PIAT;
:: 6 moździerzy 3-calowych;
:: 27 granatników 2-calowych;
:: 10 radiostacji (typ nr 18);
:: 5 radiostacji (typ nr 22);
:: 45 radiostacji (typ nr 36);
:: 5 samochodów ciężarowych;
:: 10 samochodów "Willys";
:: 5 motocykli;
:: 20 rowerów;
::: Powietrzny Dywizjon Artylerii Lekkiej w składzie :
:: dowództwo dywizjonu;
:: pluton łączności;
:: 1. bateria;
:: 2. bateria;
o etatowym składzie 138 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 24 rewolwery;
:: 60 kbk;
:: 60 pistoletów maszynowych;
:: 5 lkm "Bren";
:: 3 granatniki ppanc. PIAT;
:: 8 haubic górskich kalibru 75 mm (prod. USA);
:: 1600 pocisków artyleryjskich do haubic;
:: 7 radiostacji (typ nr ?);
:: 28 samochodów "Willys";
:: 13 motocykli;
::: Powietrzny Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej w składzie :
:: dowództwo dywizjonu;
:: drużyna łączności;
:: 1. bateria (czterodziałowa);
:: 2. bateria (czterodziałowa);
:: 3. bateria (czterodziałowa);
:: 4. bateria (czterodziałowa);
o etatowym składzie 161 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 24 rewolwery;
:: 140 pistoletów maszynowych;
:: 10 lkm "Bren";
:: 16 armat ppanc. 6-cio funtowych;
:: 1600 pocisków artyleryjskich do armat;
:: 5 radiostacji (typ nr 18);
:: 20 radiostacji (typ nr 36);
:: 42 samochodów "Willys";
:: 10 motocykli;
::: Powietrzna Kompania Saperów w składzie :
:: 2 patrole oficerskie;
:: 1. pluton saperów;
:: 2. pluton saperów;
:: 3. pluton saperów;
o etatowym składzie 173 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 25 rewolwery;
:: 170 pistoletów maszynowych;
:: 9 lkm "Bren";
:: 9 granatników ppanc. PIAT;
:: 500 min ppanc. + materiał wybuch."plastik";
:: 5 samochodów ciężarowych;
:: 6 samochodów "Willys";
:: 12 motocykli;
:: 6 łodzi gumowych;
::: Powietrzna Kompania Łączności w składzie :
:: pluton dowodzenia;
:: pluton "A" (łączność radiowa z przełożonymi i sąsiadami);
:: pluton "J" (łączność radiowa z własnymi pododdziałami);
:: pluton "C" (łączność przewodowa);
:: pluton "D" (gońcy motocyklowi i rowerowi);
o etatowym składzie 173 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 20 rewolwerów;
:: 30 kbk;
:: 80 pistoletów maszynowych;
:: 4 samochody ciężarowe;
:: 5 samochodów "Willys";
:: 6 motocykli;
:: 10 rowerów;
:: 4 radiostacje nr 9 (pluton "A");
:: 12 radiostacji nr 22 (pluton "A");
:: 8 radiostacji nr 18 (pluton "J");
:: 12 radiostacji nr 22 (pluton "J");
:: 2 centrale telefon. (pluton "C");
:: 12 polowych aparatów telefon. (pluton "C");
::: Powietrzna Kompania Zaopatrywania w składzie :
:: pluton gospodarczy;
:: pluton transportowy;
:: pluton warsztatowy;
:: pluton zaopatrywania;
o etatowym składzie 155 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 15 rewolwerów;
:: 50 kbk;
:: 60 pistoletów maszynowych;
:: 28 samochodów ciężarowych;
:: 10 samochodów "Willys";
:: 7 motocykli;
:: 10 rowerów;
::: Powietrzna Kompania Sanitarna w składzie :
:: 1. zespół sanitarny;
:: 2. zespół sanitarny;
:: 3. zespół sanitarny;
:: 2 (dwa) zespoły chirurgiczne;
o etatowym składzie 122 żołnierzy.
Uzbrojenie i wyposażenie :
:: 11 rewolwerów;
:: 8 samochodów-sanitarek;
:: 4 samochody ciężarowe;
:: 6 samochodów "Willys";
:: 12 motocykli;
:: 18 rowerów;
:: zestawy chirurgiczne zezwalające na operacje z przetaczaniem krwi;
{29}
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Łącznie, z dużą precyzją, można przyjąć, że uzbrojenie i wyposażenie 1. SAMODZIELNEJ BRYGADY SPADOCHRONOWEJ składało się z :
:: 384 rewolwery;
:: 1 970 kbk; *)
:: 2 392 pistolety maszynowe; *)
:: 108 lkm "Bren";
:: 68 granatników ppanc. PIAT;
:: 9 ckm; *)
:: 18 moździerzy 3-calowych;
:: 81 granatników 2-calowych;
:: 8 haubic górskich kalibru 75 mm (prod. USA) + 1600 pocisków art.;
:: 16 armat ppanc. 6-cio funtowych + 1600 pocisków art.;
:: 2800 granatów ręcznych, obronnych;
:: 500 min ppanc. + materiał wybuch."plastik";
:: 4 radiostacje (typ nr 9);
:: 50 radiostacji (typ nr 18);
:: 39 radiostacji (typ nr 22);
:: 155 radiostacji (typ nr 36);
:: 2 samochody osobowe;
:: 60 samochodów ciężarowych;
:: 134 samochodów "Willys";
:: 8 samochodów-sanitarek;
:: 81 motocykli;
:: 115 rowerów;
:: 6 łodzi gumowych oraz inny sprzęt;
Ponadto 1. SBSpadochr. posiadała w swojej dyspozycji 45 szybowców transportowych typu "Horsa", lecz nie był to etatowy sprzęt tej Brygady. {30}

Etat przewidywał, że w Brygadzie służy 2 866 oficerów, podoficerów i żołnierzy, ale 15 czerwca 1944 r. Brygada liczyła 2 577 oficerów, podoficerów i żołnierzy.

Dodatkowego wyjaśnienia wymagają trzy pozycje sumarycznego zestawienia oznaczone *)., a mianowicie ilość etatowych kbk, pistoletów maszynowych oraz ckm. Stosownie do wyjaśnień Jędrzeja TUCHOLSKIEGO, zawartych w jego monografii 1.SBSpadochr. przyjąłem, że ilość kbk oraz pistoletów maszynowych w Batalionach Spadochronowych jest identyczna, tzn. łącznie dwukrotnie przewyższa osobowy stan etatowy tych pododdziałów, co wynikało z upoważnienia władz wojskowych, że w zależności od wykonywanych działań, żołnierze batalionów spadochronowych zabierają albo pistolety maszynowe, albo kbk. Natomiast ckm nie były ujęte w etacie Brygady lecz były przez nią używane. {31}


Pierwsza Samodzielna Kompania COMMANDO

Ta specjalna jednostka wojskowa sformowana została na terytorium Wielkiej Brytanii na podstawie rozkazu L.dz. 3145/Tjn. O.I/Org.42. Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego z dnia 28 sierpnia 1942 roku. Pododdział powstał z żołnierzy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Był pododziałem do zadań specjalnych (tak jak współcześnie polski 1. Pułk Komandosów, "special forces", "specnaz"), który wspomnianym już rozkazem podlegał bezpośrednio generałowi Sikorskiemu jako Naczelnemu Wodzowi poprzez Sztab Naczelnego Wodza. {32} Jeden z najmniej poznanych polskich pododziałów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Proces formowania i szkolenia bojowego polscy komandosi {33} odbywali na terytorium Wielkiej Brytanii. Trwało to ponad 1 rok, gdyż 13 września 1943 r. polska 1. Samodzielna Kompania Commando wyruszyła w podróż do Algieru, a potem dalej, do Włoch.
Z podanego wyżej powodu umieściłem dane dotyczące tej Kompanii w części zestawienia dot. Armii Polskiej na Wschodzie.



Brytyjskie dostawy lotnicze dla Kraju

W tym rozdziale zawarte są sumaryczne dostawy rzeczowe dla polskiego ruchu niepodległościowego (dla Armii Krajowej i innych, związanych z rządem w Londynie organizacji zbrojnych, dla Delegatury Rządu na Kraj, dla partii politycznych etc.) na terenach Polski okupowanych przez hitlerowską III Rzeszę.
Informacje dot. ilości dostarczonego do Kraju uzbrojenia i wyposażenia znajdują się w sprawozdaniach Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza z :
- 19 lutego1945 r. (na podstawie danych SOE - za okres luty 1941 - kwiecień 1942 r.);
- 5 kwietnia 1943 r. (za okres wrzesień 1942 r. - kwiecień 1943 r.);
- 29 grudnia 1944 r. (za okres wrzesień 1943 r. - lipiec 1944 r.)
- oraz z 3 marca 1945 r. (za okres sierpień 1944 r. - grudzień 1944 r.) {49}
Autor nin. publikacji dokonał ich zsumowania, ujmując wszystkie pozycje wymieniane w kategorii "Wysłane", natomiast nie uwzględnił kategorii "Odebrano" gdyż dostawy odbywały się na żądanie i ryzyko rządu polskiego.

W efekcie dostawy Brytyjczyków na terytorium Polski pod okupacją przedstawiają się następująco :
:: pistolety różne : 260 + 53 + 124 + 5 = 442
:: rewolwery różne : 7.132 + 1.485 = 8.617
:: pistolety maszynowe STEN : 66 + 7.767 + 1.490 = 9.323
:: pistolety maszynowe SCHMEISER (niemieckie) : 289 + 208 = 497
:: pistolety maszynowe MARLIN : 168 + 3.752 = 3.920
:: pistolety maszynowe BERETTA : 128
:: lekki karabin maszynowy BREN : 264 + 242 = 506
:: lekki karabin maszynowy SPANDAU : 498 + 212 = 710
:: karabin ppanc. niemiecki 20 mm : 26 + 13 + 9 = 48
:: karabin MAUSER : 230
:: moździerz 3 calowy : 7 + 5 = 12
:: moździerz 2 calowy : 18
:: granatnik przeciwpancerny PIAT : 314 + 261 = 575
:: granaty ręczne angielskie : 96 + 660 + 29.356 + 408 = 30.520
:: granaty ręczne ppanc. angielskie GAMMON : 702 + 15.497 + 3.115 = 19.314
:: amunicja do pistoletów i rewolwerów : 385.227 + 65.579 = 450.806
:: amunicja do pistoletów maszynowych : 29.100 + 4.069.730 + 3.708.398 = 7.807.228
:: amunicja do karabinów maszynowych BREN i SPANDAU : 1.634.136 + 2.269.142 = 3.903.278
:: amunicja do granatników ppanc. PIAT : 3.732 + 5.426 = 9.158
:: amunicja do karabinu ppanc. niemieckiego 20 mm : 2.760 + 580 = 3.340
:: amunicja do moździerza 3 calowego : 302 + 580 = 882
:: amunicja do moździerza 2 calowego : 214 = 214
:: przewody do miotaczy płomieni = 400 m

:: materiał wybuchowy "plastik" = 33.655 kG
:: ładunki sabotażowe różne = 720 szt.
:: spłonki saperskie = 26.756 szt.
:: zapalniki różne = 45.255 szt.
:: spłonki sap. i zapalniki elektryczne = 212.032 szt.
:: detonatory pośrednie = 84.195 szt.
:: lont prochowy = 23.063 m
:: lont wybuchowy = 195.752 m
:: narzędzia i przybory minerskie = 1.852 komplety
:: zapalarki elektryczne i przybory = 62 komplety
:: zestawy wzmocnione dla ognisk walki OW = 25 szt.
:: zestawy małe dla ognisk walki OW = 8 szt.
:: zestawy dywersyjne = 7 szt.
:: zestawy sabotażowe różne = 3 szt.

:: mapy 1: 300 000 = 25 kompletów
:: mapy 1: 100 000 = 188 kompletów
:: trucizna (tabletki "L") = 1.000 szt.

:: radiostacje różne, w tym odbiorniki i generatory = 20 kompletów
:: radiostacje "Eureka" = 28 szt.
:: radiostacje "S-Fon" = 32 szt.
:: radiostacje małe MK I = 8 szt.
:: radiostacje średnie MK II = 11 szt.
:: radiostacje różne = 775 kompletów
:: radioodbiorniki różne = 371 kompletów
:: prądnice, wibratory, prostowniki, zasilacze = 546 kompletów
:: generatory = 7 szt.
:: lampy zapasowe (radiowe ?) = 43 szt.
:: lampy zapasowe (radiowe ?) = 525 kompletów
:: lampy zapasowe (radiowe ? lotniskowe ?) = 282 pary
:: słuchawki = 20 par
:: narzędzia radio-mech. = 10 zestaw
:: łącznice telefoniczne = 4 komplety
:: aparaty telefoniczne = 4 komplety

:: komplety fotograficzne "Leica" = 8 kompletów
:: aparaty fotograficzne "Leica" = 15 szt.
:: aparaty fotograficzne "Minox" = 1 szt.
:: aparaty fotograficzne = 9 szt.
:: aparaty filmowe = 5 szt.
:: specjalny zestaw fotograficzny = 1 szt.

:: zestawy chirurgiczne = 11 kompletów
:: zestaw chirurgiczny amerykański = 12 kompletów
:: zestaw chirurgiczny mały = 2 zestawy
:: zestaw chirurgiczny duży wz. 1937 = 5 zestawów
:: zestaw chirurg. mały wz. pol (polski, polowy?) baon = 5 zestawów
:: zestaw chirurgiczny do amputacji = 1 zestaw
:: zestaw chirurg. lekarski pol "Bazały" (polowy, wg wykazu lekarza nazwiskiem Bazała ?) = 2 zestawy
:: zestaw do transfuzji krwi = 5 zestawów
:: zestaw sanitarny baon = 12 zestawów
:: zestaw opatrunkowy = 18 zestawów
:: apteczka pierwszej pomocy = 138 kompletów
:: torby sanit. lekarskie PCK oficerskie = 23 komplety
:: torby sanit. PCK szereg. = 4 komplety
:: torby chirurgiczne polowe = 2 komplety
:: opatrunki osobiste = 1.691 szt.
:: bandaże i opatrunki osobiste = 13.060 szt.
:: szczepionki i leki (brutto) = 2.648 kG
:: aparat do sterylizacji wody = 15 zestawów

:: motocykl spadochroniarski (przypuszczalnie tzw. motorynka-hulajnoga) = 1 szt.
:: lornetki polowe = 502 szt.
:: zegarki = 828 szt.
:: powielacz bębnowy = 12 szt.
:: maszyny do pisania = 6 szt.

:: mundury (polskie wzoru brytyjskiego czy inne ?) = 1.244 komplety
:: buty wojskowe = 1.523 pary
:: buty = 880 par
:: ubrania cywilne = 360 kompletów
:: spodnie różne = 701 par (szt.)
:: skarpety = 1.034 pary
:: bielizna ciepła różna = 1.921 szt.
:: swetry wełniane = 2.490 szt.
:: płaszcze sukienne = 405 szt.
:: płaszcze przeciwperytowe (przeciwiperytowe ? przeciwchemiczne ?) = szt.240
:: płachty indywidualne = szt.135
:: koce = 278 szt.
:: namioty = 9 szt.

:: żywność i konserwy = 45.504 kG
:: Ponadto w sprawozdaniach jest wymieniana pozycja "pasy z blankietami dokumentów", o których wiadomo, że "wszystkie doszły". Przypuszczalnie chodzi tu o oryginalne blankiety niemieckich dokumentów dla komórki legalizacyjnej KG AK, która wypełniała te blankiety danymi osobowymi związanymi z legalizacją osób z Armii Krajowej.

Przywołane w nin. części cztery sprawozdania Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza, które posłużyły do sporządzenia zestawienia sumarycznego powyżej, dostępne są aktualnie na stronach internetowych .
Prawdopodobnie sprawozdania te zawierają całość dostaw brytyjskich dostarczonych drogą lotniczą do Kraju gdyż brak na razie informacji potwierdzającej przypuszczenie, że w wymienionych sprawozdaniach zawarta jest całość zrzutów dla polskiego podziemia związanego z rządem w Londynie. Przypuszczać można, że zrzuty dostarczone przez Amerykanów (samoloty amerykańskie) w czasie Powstania Warszawskiego również wliczono w kwoty wymienione w sprawozdaniach Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza, oraz że ponadto Amerykanie zrzucili pewną ilość zaopatrzenia (np. czekoladę) od siebie, niejako w prezencie.
Autor dołoży starań, aby reprodukcje wymienionych sprawozdań Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza przedstawić PT. Czytelnikom - Internautom w roku 2010 na tych stronach internetowych .



Odliczenia z dostaw brytyjskich

Lotnictwo w Wielkiej Brytanii

Najznakomitszy chyba, polski, współcześnie żyjący historyk lotnictwa, Jerzy B. CYNK poruszył niedawno na łamach "Skrzydlatej Polski" {45} temat niemalże legendarny - dostaw samolotów brytyjskich dla Polski w przededniu wojny !
Informacje o tym, że gdzieś w porcie Constanza w Rumunii czekają na odbiór dostarczone z Polski samoloty myśliwskie Hawker " Hurricane" przewijały się w licznych relacjach żołnierzy kampanii wrześniowej 1939 r., w tym wśród żołnierzy polskich, którzy w dniach wojny dotarli do Francji lub Wiellkiej Brytanii. Informacje te istnieją po dziś dzień w polskiej literaturze wspomnieniuowej okresu II wojny światowej. Ze względu na końcowy rezultat - brak samolotów brytyjskich w kampanii wrześniowej 1939 r. - informacja ta była niejednokrotnie oprotestowywana w rozlicznych publikacjach polskich publicystów !
Informacja o brytyjskich samolotach w porcie Constanza była jednak częściowo prawdziwa !{46}
W oparciu o zachowane dokumenty polskiego attache lotniczego w Paryżu, depesze, dokumenty w zasobach Instytutu i Muzeum Władysława Sikorskiego w Londynie, Jerzy B. Cynk przedstawił losy transakcji, do której przystąpiono dopiero po dniu 2 sierpnia 1939 roku, po odrzuceniu przez Inspektorat Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej w dniu 11 lipca 1939 roku zbyt drogich ofert sprzedaży samolotów amerykańskich firm.
Wynika z publikacji, że Polska w wyniku prowadzonych w tym czasie rozmów z Francją i Anglią w sprawie dostaw uzbrojenia na kredyt, uzyskała w Wielkiej Brytanii taką możliwość, o czym już 4 lipca 1939 r. polski attache wojskowy i lotniczy w Londynie, ppłk dypl. Bogdan Kwieciński powiadomił Sztab Główny, informując że Anglicy zaaprobowali wysyłkę 100 szt. lekkich bombowców Fairey "Battle" oraz 14 "Hurricanów".
Wspomnianego dnia, 2-go sierpnia 1939 r. Wielka Brytania udzieliła Polsce kredytu materiałowego na 8 milionów funtów, o czym była już mowa wyżej (patrz {2} ). Jak pisze w swej publikacji autor, Jerzy B. Cynk "... nie byli skłonni odstąpić nam Spitfire'ów ze względu na własne potrzeby, ale zgodzili się na natychmiastową sprzedaż 14 Hurrican'ów ( w cenie poniżej 200 000 zł za sztukę) i 100 Battli, oraz na ewentualna dostawę kolejnych Hurricanów w jesieni." Wymienione "poniżej 200 000 zł za sztukę" (samolot Hawker Hurricane) to ok. 40 000 dolarów USA.{50} Efektem trwających prawie miesiąc działań i uzgodnień polsko-angielskich było ustalenie, ze pierwszy transport, obejmujący 14 "Hurricanów" i 36 "Battli", ma odejść z Anglii około 1 sierpnia 1939 roku. Dodatkowo Anglicy przyznali Polsce jednego "Spitfire'a", który miał być przetransportowany pierwszym lub drugim transportem. Ostatecznie na pierwszy statek, s.s. "Lassel" załadowano :
:: 14 samolotów myśliwskich Hawker ""Hurricane"
:: 7 lekkich samolotów bombowych Fairey "Battle"
:: 500 ton bomb
:: 3.000.000 naboi 0,303 cala
:: części zapasowe i sprzęt pomocniczy.
Statek ss. "Lassel" wypłynął z Liverpool 28 sierpnia 1939 roku i został skierowany zamiast do Gdyni, do portu Constanza, do którego miał dotrzeć 8 września 1939 r.
Drugi statek, na którym znajdowało się :
:: 20 lekkich samolotów bombowych Fairey "Battle"
:: 1 samolot myśliwski Supermarine "Spitfire"
:: inny sprzęt i wyposażenie
odszedł do Constanzy w dniu 18 września 1939 r. i był eskortowany do Gibraltaru przez polski niszczyciel ORP "Błyskawica".
Jak pisze dalej Jerzy B. Cynk na podstawie relacji majora inż. pil. Kazimierza Kaliny z Kierownictwa Zaopatrzenia Lotnictwa :
"Statki były sygnalizowane po przejściu Bosforu, do Constanzy jednak nie doszły. Było to około 14 września." {47}

W tej sytuacji należy uwzględnić w ewentualnych odliczeniach od dostaw brytyjskich :
:: 1 samolot myśliwski Supermarine "Spitfire"
:: 14 samolotów myśliwskich Hawker "Hurricane"
:: 27 lekkich samolotów bombowych Fairey "Battle"
:: 500 ton bomb
:: 3.000.000 naboi 0,303 cala
:: bliżej nie określone : części zapasowe i sprzęt pomocniczy.
Wg informacji pochodzącej z depeszy ppłk dypl. Bogdana Kwiecińskiego a wymienionej przez Jerzego B. Cynka - ceny brytyjskich samolotów nie były uzgodnione w chwili podejmowania przez Brytyjczyków decyzji o wysyłce samolotów do Polski, jednakże miały one nie przekraczać cen płaconych przemysłowi przez brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa.{48}

(Temat w opracowaniu - będzie kontynuowany. Zapraszam !
Jeszcze niepełna ilość danych "wydłużyła" niniejszš stronę do tego stopnia, że niezbędne staje się jej podzielenie i kondensacja danych w tabelach, do czego się zabieram !)
(Uwaga ! W miesiącu lutym przewidywane jest umieszczenie zwięzłego, graficznego zestawienia dostaw, będącego jednocześnie specyfikacją sił i środków.)
Tego terminu nie udało się dotrzymać, ale zestawienie jest w toku opracowywania ! Przepraszam !
Marek W. Piłat











{52}
{53} Aktualizowano : 25 stycznia 2010 r., 15, 8 listopada, 20, 8 października, 10-14, 29 września 2009 r.; 8 marca 2007 r.