Przebudowa budynku mieszkalnego przy ul. Königstraße nr 28 dla krawca Gustava Buchholz'a - Projekt zrealizowany z roku 1925

Przedstawiona wyżej reprodukcja planu budowlano-architektonicznego budynku przy dzisiejszej ul. Bohaterów Warszawy numer 28 (dawniej Königstraße nr 28) w Szczecinku (Neustettin) pochodzi z września 1925 r. i jest znakomitym przykładem budownictwa mieszkalnego oraz handlowego na tych ziemiach. Zdumiewa, że budynek projektowany przy głównej ulicy o charakterze handlowo - administracyjnym (ciąg komunikacyjny od ratusza miejskiego do sądu, droga na Koszalin) jest mniej nowoczesny niż kilka posesji dalej, zmodernizowany w 1918 roku budynek H. Lüdtke'go (modernizacja ta, wyposażenie obiektu w sieć kanalizacyjno-wodociągową omówiłem w dziale URBANISTYKA "PLUS-MINUS" ) !! Wyjaśnić trzeba, że przyczyną sporządzenia tego projektu było .... wykonanie wjazdu na teren posesji od strony ulicy Königstraße ! Budynek prawdopodobnie zbudowany został znacznie wcześniej, w zbliżonym okresie jak stojący "za miedzą" budynek nazywany "Krzywym Domem" Współcześni mieszkańcy Szczecinka, młodzież, mogą mieć problemy z odnalezieniem śladów tej posesji, nieistniejacego budynku, bowiem na jej terenie usytuowane jest dzisiaj (2006 r.) powszechnie znane targowisko, nazwane bzdurnie "Manhattan". Niżej - fotografie, które zorientują osoby zainteresowane w usytuowaniu omawianej posesji. Fotografia ul. Bohaterów Warszawy od strony jeziora Trzesiecko z roku 2002. Zetknij wskaźnik myszy z reprodukcją - ujrzysz opisy ! Fotografia ul. Bohaterów Warszawy od strony ulicy Jana Pawła II z roku 2002. Zetknij wskaźnik myszy z reprodukcją - ujrzysz opisy ! Projekt składa się z kilku podstawowych części : planu sytuacyjnego posesji Gustava Buchholza wraz z zaznaczonymi fragmentami posesji sąsiadów oraz ulicą Königstraße rysunku architektonicznego fasady budynku G. Buchholza od strony reprezentacyjnej Königstraße przekrojów architektoniczno-budowlanych (poziomego i pionowego : z lewej u dołu oraz z prawej u góry rysunku) rozczłonkowanej części formalnej nadającej projektowi cechy dokumentu urzędowego : Tytułu o brzmieniu w języku polskim : "Rysunek do zatwierdzenia wjazdu na działkę gruntową Königstraße nr 28 Pana mistrza krawieckiego Gustava Buchholza" publik Odcisku pieczęci urzędowej Miejskiego Urzędu Budowlanego (Stadtbauamt) w kolorze zielonym o treści w jezyku polskim : "Zezwolono !" a niżej: "Szczecinek, dnia ......... roku 19 ...." oraz nazwą urzędu : "Miejski Urząd Budowlany", na której odręcznym pismem naniesiono datę "9. Sept" (9 września) oraz "25"(1925 rok) oraz nieczytelnego podpisu urzędnika. Skali planów użytych w projekcie. Odręcznego dopisku w prawej dolnej części o treści w języku polskim : "Szczecinek, dnia 1 września 1925 roku" oraz dwóch podpisów z trzema opisami : właściciela działki Gustava Buchholza; sporządzającego plany - P. Andreas'a z nieczytelnym dopiskiem "Maurer ..." oraz kierownika (projektu) - bez podpisu. Opisów rysunków np. "Przekrój poziomy na wysok. gruntu" (Lageplan); plan sytuacyjny(Grundriß); "Widok ogólny" (Ansicht); "przekrój a-b" (Schitt a-b), oraz innych. Plan sytuacyjny umieszczony w prawym dolnym rogu przedstawia działkę gruntową o kształcie trapezu, który lewym, najmniejszym bokiem styka się z ulicą Königstraße. Zabudowania na działce są zaznaczone podbarwieniem akwarelą w kolorze niebieskim, jedynie projektowany wjazd podbarwiono odcieniem czerwieni; poza tym zaznaczono obszar ogrodu oraz przypuszczalnie szamba. Na planie umieszczono wiele pisemnych informacji, dzięki którym możemy się zorientować o aktualnej w tym czasie numeracji przylegających działek (numery parzyste 26, 28, 30 są usytuowane kolejno od centrum), a także poznać nazwiska właścicieli sąsiednich działek. Z opublikowanych materiałów dotyczących "Krzywego Domu" (Königstraße nr 30 ) wynika, że właścicielem posesji - działki gruntowej nr 28, której właścicielem w roku 1925 jest inwestor Gustav Buchholz jeszcze w roku 1904 był Riemer ( ładny budynek na rogu ulic Junackiej i Bohaterów Warszawy, w którym mieści się "Telepunkt TP SA" to dom Redmera - tu łatwo o pomyłkę ! ). Jego sąsiadami w roku 1925 byli : pod nr 26 - Winter, a pod nr 30 ("Krzywy Dom") - Vogt. Oznacza to, że w okresie od roku 1904 dotychczasowy właściciel posesji nr 30 Hermann Allers stracił lub przekazał prawo własności do budynku i posesji na rzecz niejakiego Vogt'a. Natomiast nazwisko posiadacza działki nr 26 - niejakiego Winter'a do tej pory nie było znane z dokumentacji historycznej. Kilkanaście lat później ( w roku 1936) rezydował na tej posesji będzie znany "nojsztetiński" hitlerowiec, mistrz fryzjerski Max Nörenberg. Ale tu już zupełnie inna historia .... W roku 1925 działka gruntowa Königstraße nr 28 jest pokryta licznymi budowlami, których przeznaczenie znane jest z opisów na planie. W okresie od 1897 roku właściciele działki - Riemerowie - co jakiś czas dobudowywali nowy budynek, modernizowali, zmieniali przeznaczenie istniejących budynków. Rozwój zabudowy tej posesji we wspomnianym okresie 1893 - 1925 jest możliwy na postawie opublikowanych w niniejszyn dziale materiałów. Niżej przedstawiam cztery plany sytuacyjne działki ze wspomnianego okresu. Plany zorientowałem w ten sposób, że ulica Königstraße znajduje się z lewej strony, niezgodnie z kierunkami geograficznymi, ale w sposób umożliwiający zapozananie się z tematem. Plany posesji Riemer'ów z 1893 oraz 1925 r. obejmujące jej całość pozwalają spostrzec, że w tym okresie przeniesiono stajnię (Stall) dobudowując ją do rozbudowanego skrzydła mieszkalnego dla służby (Wohnflügel), a na miejscu stajni wzniesiono szopę, wiatę (Schuppen) , kosztem ogrodu wznosząc stodołę (Scheune). Plan z 1893 daje genezę architektury budynku - były dwa domy mieszkalne, po latach połączone, ale o zauważalnej odrębności (patrz wyżej na reprodukcję - widok ogólny). Na tym fragmencie reprodukcji posesja Riemera przypuszczalnie nie jest uwidoczniona w całości, podobnie jak na planie z 1904 r. poniżej, gdyż służyły one głównie do zilustrowania położenia posesji z "Krzywym Domem". Obiekty posesji Riemera widoczne po zetknięciu wskaźnika myszy. Zauważalnych różnic pomiędzy 1897 a 1904 rokiem nie stwierdzono, natomiast w porównaniu z planem z roku 1893 zauważyć można niewielkie rozmiary stajni (Stall), prawdopodobnie nie zachowano skali obiektu... Różnice w zabudowie posesji Riemer'ów z 1893 oraz 1925 r. pojawią się po zetknieciu z reprodukcją wskaźnika myszy. Na miejscu kantoru nadzorcy (kiosku) wzniesiono kuchnię. Pojawiła sie też mała stajnia przy wejściu - przypuszczalnie dla wierzchowca właścicciela. Nowością w planach jest ujęcie w ewidencji architektoniczno-budowlanej ubikacji (wychodka) - oznaczonego "Ab"(Abort) w głębi ogrodu. Prawdopodobnie w tym czasie przepisy sanitarne wprowadziły obowiązek rozwiązywania problemu odchodów, a do tego czasu był on wstydliwym tematem. No i wreszcie zauważalnytrapezoidalny kształt działki. Plan sytuacyjny z 1904 roku. Podobnie jak wyżej, na tym fragmencie reprodukcji posesja Riemera przypuszczalnie nie jest uwidoczniona w całości, gdyż służyły one głównie do zilustrowania położenia posesji z "Krzywym Domem". Świadczą o tym, podobnie jak wyżej, przerywane linie na oznaczeniach budynku stodoły oraz domu mieszkalnego (wyżej). Obiekty posesji Riemera widoczne po zetknięciu wskaźnika myszy. Plan sytuacyjny podaje w sposób zakamuflowany najważniejszą przyczynę powstania konieczności przebudowy jednej z klatek schodowych budynku na wjazd do posesji, czyli powód powstania projektu. Prawdopodobnie około roku 1925 powstał lub miał powstać jakiś budynek przy dzisiejszej ulicy Ordona. Możliwe, że do tej pory rodzina Riemerów była właścicielem albo użytkownikiem gruntów działki aż do brzegu jeziora Trzesiecko. Powstanie dzisiejszej ulicy Ordona, budowa tam okazałych domów mieszkalnych spowodowało odcięcie możliwości wyjazdu z posesji Riemerów i zmusiło ich do sporego wydatku na przebudowę. Z planów budowy kantoru nadzorcy (kiosku) z roku 1893 wynika, że Riemerowie prowadzili także działalność związaną z handlem hurtowym i transportem konnym, gdyż dla innych rodzajów działalności tego typu budynek (kantor) jest zbędny. Tacy mali, szczecineccy Budenbrook'owie ..... Rysunek architektoniczny fasady budynku ukazuje budynek o nierównych proporcjach, z wyniesioną do wysokości pierwszego piętra prawą, zachodnią fasadą. Ta część budynku, z mniej zdobnymi gzymsami okien pełni funkcję handlową, o czym informuje przekrój poziomy. Lewa, wschodnia część budynku jest zdecydowanie bogaciej zdobiona, (szczególnie bogate zdobienia posiadają drzwi i okna) chociaż ma konstrukcję parterową. Oba budynki nie posiadają podpiwniczenia. Dwuspadowy dach wieńczą trzy sporych rozmiarów kominy, z których jeden jest szczególnie wysoki. Drzwi wejściowe na klatkę schodową, po przebudowie zamienioną na bramę wjazdową, są nieduże, dwuskrzydłowe, ozdobne. Ale ten budynek dwadzieścia kilka lat wcześniej wyglądał zupełnie inaczej, zapewne za sprawą łatwiejszej wówczas do wykonania szachulcowej konstrukcji. Wprawdzie nie posiadamy dokumentacji zewnętrznej fasady, ale istnieje możliwość poznania wyglądu wewnętrznej, od podwórza, fasady tego budynku. Widok budynków posesji Riemera z roku 1925. Widoczne po zetknięciu wskaźnika myszy z reprodukcją barwne pola oznaczają konstrukcję budynku w 1893 roku. Z porównania projektów wynika, że budynek (budynki) w okresie 1893-1925 zmieniły konstrukcję z szachulcowej na murowaną z cegły, a także, iż jeden budynek, ze sklepem, był rozbudowany na pierwszym piętrze. Widok budynków posesji Riemera z roku 1893. Widoczne po zetknięciu wskaźnika myszy z reprodukcją barwne pola wskazują jak oznaczono je na sąsiednim rysunku. Przekroje architektoniczno - budowlane potwierdzają przypuszczenie, że w okresie 32 lat tj. w latach 1893-1925 najprawdopodobniej budynek o konstrukcji szachulcowej został rozebrany wraz z fundamentami z głazów narzutowych i zbudowano od fundamentów (z betonu) nowy zupełnie budynek. Oznacza to, że okres do lat dwudziestych był pomyślny dla właścicieli działki oraz gruntu. Fakt, że mimo pojawienia się miejskich wodociągów i kanalizacji pod koniec I wojny światowej posesja nie została podłączona do kanalizacji świadczy o tym, ze okres lat 1918 - 1925 nie był szczególnie korzystny dla właścicieli, a także Szczecinka. Ponieważ na wszystkich planach sytuacyjnych zdumiewa brak studni jako miejsca czerpania wody pitnej dla ludzi i inwentarza domowego można przypuszczać, że do lat 20-tych korzystano z wody z jeziora. W latach 20-tych prawdopodobnie budynek był już podłączony do sieci miejskich wodociągów, chociaż plany nie dają podstawy do takiego twierdzenia. Wracając do projektu, to zaprojektowana wjazd na posesję miał niewielkie rozmiary : zarówno szerokość jak i wysokość otworu wjazdowego wynosiły 2,25 m przy szerokości budynku w tym miejscu około 8,20 cm. Przypomnieć trzeba, że współczesne pomieszczenia mieszkalne są około pół metra wyższe. Konsekwencją przebudowy musiała być także likwidacja znajdującej się tam klatki schodowej, której schody prowadziły na poddasze, ale z projektu to nie wynika. Część formalna projektu stanowi o jego wiarygodności jako źródle informacji i należy uważać, że zamierzenie inwestora zostało zrealizowane, a zawarte w projekcie informacje zgodne ze stanem rzeczywistym, bowiem pieczęć "Geprüft !" (Zezwolono) wiąże się z wniesieniem przez inwestora stosownych opłat, wcale nie małych, a związanych z weryfikowaniem projektu. Tym samym wiarygodność dokumentu jest bardzo wysoka. Nazwisko "P. Andreas" jako nazwisko osoby sporządzającej plan, a także szczegóły dokumentacji (korzystanie z tego samego podkładu, wymiary obiektów) pozwalają przypuszczać, że mógł on współpracować ze spadkobiercami Zimmermanna, który w roku 1904 sporządzał projekt "Krzywego Domu" lub Fritza Patzwalda, który w 1897 sporządzał wcześniejszy projekt tej budowli ("Krzywego Domu"). Rysunki projektowe są wykonane na dobrym poziomie, komunikatywne. Jedynie jednolite barwy użyte do podkoloryzowania obiektów na rysunku, sposób ich naniesienia, skromność barw stanowi o odmienności od innych, nojsztetińskich projektów architektoniczno - budowlanych. Ponadto użyty do wykonania rysunku papier jest złej jakości, nadmiernie zakwaszony i skutkiem tego przebarwiony na żółto. Nie jest wykluczone, że będzie wymagał niebawem zabiegów konserwacyjnych. Uwaga ! Reprodukcja niniejszego projektu jest montażem elektronicznym kilku tzw. skanów ! Autor dołożył wielu starań, aby dokument swoją treścią merytoryczną nie odbiegał od oryginału.

Autor publikacji : Marek W. Piłat Data publikacji : 13 kwietnia 2006 r.